Diabetes: Penyakit Senyap yang Ramai Tidak Sedar

Diabetes atau kencing manis merupakan antara penyakit tidak berjangkit yang menjadi cabaran kesihatan utama di Malaysia. Penyakit ini berlaku apabila paras glukosa atau gula dalam darah meningkat akibat masalah penghasilan insulin, tindakan insulin yang tidak berkesan, atau kedua-duanya.

Apa yang lebih membimbangkan ialah seseorang boleh mengalami paras gula yang tinggi untuk tempoh yang lama tanpa menunjukkan simptom yang jelas. Keadaan ini menyebabkan diabetes kadangkala hanya dikesan ketika pemeriksaan kesihatan atau selepas seseorang mengalami komplikasi.

Diabetes di Malaysia

Menurut Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2023, prevalens diabetes dalam kalangan orang dewasa di Malaysia adalah 15.6%, menunjukkan kira-kira satu daripada enam orang dewasa menghidap diabetes.

Data tersebut juga menunjukkan bahawa sebahagian individu yang mempunyai diabetes mungkin tidak mengetahui bahawa mereka menghidap penyakit tersebut.

Situasi ini menunjukkan kepentingan saringan kesihatan, khususnya bagi individu yang mempunyai faktor risiko diabetes.

Sumber: Institute for Public Health, Ministry of Health Malaysia, National Health and Morbidity Survey 2023: Non-Communicable Diseases and Healthcare Demand – Key Findings.

Apakah diabetes?

Glukosa merupakan sumber tenaga penting untuk badan. Selepas kita makan, makanan tertentu akan dipecahkan kepada glukosa dan glukosa akan masuk ke dalam aliran darah.

Insulin ialah hormon yang membantu glukosa masuk ke dalam sel badan untuk digunakan sebagai tenaga.

Dalam diabetes, badan tidak menghasilkan insulin yang mencukupi atau tidak dapat menggunakan insulin dengan berkesan. Akibatnya, glukosa terkumpul dalam darah dan menyebabkan paras gula menjadi tinggi.

Jika paras gula kekal tinggi untuk tempoh yang panjang, ia boleh menyebabkan kerosakan pada salur darah dan saraf serta menjejaskan pelbagai organ.

Ramai tidak menyedari mereka menghidap diabetes

Salah satu masalah utama diabetes ialah simptomnya mungkin tidak begitu ketara pada peringkat awal.

Antara tanda yang boleh berlaku termasuk:

1. Kerap dahaga
2. Kerap membuang air kecil
3. Cepat berasa letih
4. Penglihatan kabur
5. Luka lambat sembuh
6. Berat badan turun tanpa sebab yang jelas
7. Jangkitan yang kerap berlaku
8. Kebas atau rasa mencucuk pada tangan dan kaki

Walau bagaimanapun, seseorang boleh menghidap diabetes tanpa mengalami simptom-simptom tersebut.

Oleh sebab itu, seseorang tidak sepatutnya menunggu sehingga berasa tidak sihat sebelum melakukan pemeriksaan.

Siapa yang berisiko mendapat diabetes?

Risiko diabetes jenis 2 boleh meningkat disebabkan oleh beberapa faktor.

Antaranya ialah:

1. Mempunyai sejarah keluarga diabetes
2. Berat badan berlebihan atau obesiti
3. Kurang melakukan aktiviti fizikal
4. Mempunyai tekanan darah tinggi
5. Mempunyai paras kolesterol yang tidak normal
6. Pernah mengalami diabetes semasa kehamilan
7. Faktor umur
8. Corak pemakanan dan gaya hidup yang kurang sihat

Mempunyai faktor risiko tidak bermaksud seseorang pasti akan menghidap diabetes. Namun, ia merupakan sebab yang baik untuk berbincang dengan doktor tentang keperluan melakukan saringan.

“Saya tidak makan makanan manis. Kenapa gula masih tinggi?”

Ini merupakan salah faham yang sering berlaku.

Diabetes bukan semata-mata disebabkan oleh pengambilan gula. Risiko diabetes dipengaruhi oleh gabungan faktor genetik, berat badan, aktiviti fizikal, pemakanan keseluruhan dan bagaimana tubuh menggunakan insulin.

Makanan yang mengandungi karbohidrat seperti nasi, roti, mi, bijirin dan makanan berkanji juga akan dipecahkan kepada glukosa oleh badan.

Oleh itu, pengurusan diabetes bukan sekadar mengelakkan gula, tetapi melibatkan pemakanan yang seimbang, kawalan saiz hidangan, aktiviti fizikal dan pemantauan kesihatan secara menyeluruh.

Mengapa diabetes perlu dikawal?

Diabetes yang tidak dikawal dalam jangka panjang boleh meningkatkan risiko komplikasi.

Penyakit jantung dan strok: Paras gula darah yang tinggi boleh menyumbang kepada kerosakan salur darah dan meningkatkan risiko penyakit kardiovaskular.

Penyakit buah pinggang: Diabetes boleh menyebabkan kerosakan pada salur darah kecil di buah pinggang. Jika tidak dikesan dan dikawal, ia boleh menyumbang kepada penyakit buah pinggang kronik.

Masalah mata: Diabetes boleh merosakkan salur darah pada retina dan menyebabkan masalah penglihatan. Dalam keadaan tertentu, ia boleh menyebabkan kehilangan penglihatan.

Kerosakan saraf: Paras gula yang tinggi untuk tempoh yang lama boleh menyebabkan kerosakan saraf. Pesakit mungkin mengalami kebas, rasa mencucuk atau sakit, terutama pada kaki.

Masalah kaki: Apabila seseorang mengalami kebas akibat kerosakan saraf, kecederaan atau luka pada kaki mungkin tidak disedari. Aliran darah yang kurang baik juga boleh menyebabkan proses penyembuhan menjadi lebih sukar.

Bagaimana diabetes dikesan?

Diabetes boleh dikenal pasti melalui pemeriksaan darah. Antara ujian yang digunakan termasuk:

Ujian glukosa plasma puasa: Ujian ini mengukur paras gula darah selepas tempoh berpuasa tertentu.

Ujian glukosa plasma rawak: Ujian ini boleh dilakukan tanpa mengambil kira waktu makan dan boleh digunakan bersama penilaian simptom serta keadaan klinikal pesakit.

HbA1c: HbA1c memberikan gambaran mengenai purata paras gula darah seseorang dalam tempoh kira-kira dua hingga tiga bulan sebelumny

Keputusan ujian perlu dinilai oleh doktor berdasarkan keadaan individu. Jika keputusan menunjukkan paras gula yang tidak normal, doktor mungkin mencadangkan ujian lanjut atau pemantauan tambahan.

Bolehkah diabetes dicegah?

Tidak semua kes diabetes boleh dicegah, terutamanya apabila faktor genetik memainkan peranan. Namun begitu, risiko diabetes jenis 2 boleh dikurangkan melalui perubahan gaya hidup.

Antara langkah yang boleh dilakukan ialah:

1. Amalkan pemakanan seimbang: Kurangkan pengambilan makanan dan minuman yang tinggi gula serta kalori. Pilih makanan yang lebih tinggi serat dan seimbangkan pengambilan karbohidrat, protein dan sayur-sayuran.
2. Kekal aktif: Aktiviti fizikal secara berkala membantu meningkatkan kesihatan metabolik dan sensitiviti insulin.
3. Kawal berat badan: Bagi individu yang mempunyai berat badan berlebihan, penurunan berat badan secara beransur-ansur boleh membantu mengurangkan risiko diabetes jenis 2.
4. Jangan merokok: Berhenti merokok memberikan manfaat kepada kesihatan secara keseluruhan dan membantu mengurangkan risiko pelbagai penyakit kronik.
5. Lakukan pemeriksaan kesihatan: Saringan adalah penting terutama bagi individu yang mempunyai faktor risiko atau sejarah keluarga diabetes.

Diabetes bukan bermaksud hidup perlu berhenti seperti biasa

Diagnosis diabetes bukan bermakna seseorang tidak lagi boleh menjalani kehidupan yang aktif dan produktif.

Dengan rawatan yang sesuai, pemakanan yang baik, aktiviti fizikal dan pemantauan berkala, ramai pesakit diabetes boleh menguruskan keadaan mereka dengan baik.

Rawatan juga perlu disesuaikan mengikut keadaan setiap individu. Jangan mengubah dos atau menghentikan ubat diabetes tanpa berbincang dengan doktor.

Jangan tunggu sehingga muncul komplikasi

Diabetes sering digambarkan sebagai penyakit yang boleh berlaku secara senyap. Seseorang mungkin berasa sihat tetapi pada masa yang sama mempunyai paras gula yang tidak terkawal.

Atas sebab itu, pemeriksaan awal amat penting.

Jika anda mempunyai sejarah keluarga diabetes, berat badan berlebihan, tekanan darah tinggi, kurang melakukan aktiviti fizikal atau mempunyai simptom yang mencurigakan, berbincanglah dengan doktor mengenai keperluan melakukan saringan.

Mengesan diabetes lebih awal memberi peluang untuk mendapatkan rawatan dan melakukan perubahan gaya hidup sebelum komplikasi berlaku.

Nota editorial

Artikel ini disediakan untuk tujuan pendidikan dan kesedaran kesihatan. Kandungan ini tidak menggantikan pemeriksaan, diagnosis atau nasihat daripada doktor.

Klinik Desa Murni
“Kesihatan Anda Keutamaan Kami”